Een recent artikel in Cobouw benadrukt opnieuw hoe uitdagend het is om betaalbare koopwoningen structureel en op grote schaal te realiseren. De ambities van het nieuwe kabinet – twee derde betaalbaar bouwen, inclusief 25 procent betaalbare koop – klinken sympathiek en zijn ook heel hard nodig. Wel dwingen ze tegelijkertijd tot praktische én financiële keuzes. Stichting OpMaat ziet deze uitdagingen al jaren in de praktijk en pleit voor een bredere, meer toekomstbestendige benadering. Alleen door een regionale aanpak, heldere kaders en de inzet van innovatieve instrumenten kan betaalbare koop écht duurzaam worden verankerd.
1. Betaalbaarheid op regioniveau
De huidige praktijk laat zien dat betaalbaarheidsdoelen vaak op project- of gemeentelijk niveau worden vastgesteld. Dit leidt tot versnippering, verschillende prijsgrenzen per gemeente en onduidelijkheid voor ontwikkelaars. De boodschap uit het Cobouw‑artikel – “Ga dit niet achter de komma reguleren” – herkennen wij volledig. Juist omdat gemeenten nu ook geneigd zijn méér betaalbaar te eisen dan regionaal is afgesproken, raken projecten financieel uit balans.
Stichting OpMaat pleit voor regionale prijs- en productafspraken, vergelijkbaar met hoe nu al regionale woondeals worden vormgegeven. Dit betekent:
• Vastgestelde regionale prijsgrenzen, gebaseerd op inkomens, woningtype en marktdynamiek.
• Flexibele invulling per project, zolang de regio als geheel aan haar doelstellingen voldoet.
• Een regionale regietafel, waarin gemeenten, provincie, corporaties en marktpartijen gemaakte afspraken monitoren en bijsturen.
• Een open en positieve grondhouding ten aanzien van het inzetten van betaalbaarheidsinstrumenten.
Door niet elk project een mini‑woonbeleid te laten worden, ontstaat ontwikkelruimte, voorspelbaarheid en een veel betere balans tussen sociaal, betaalbaar en vrijesectorprogramma’s.
2. Betaalbaar houden voor de lange termijn
Een grote zorg uit datzelfde Cobouw‑artikel is de beperkte instandhoudingstermijn van betaalbare koop (nu 1–10 jaar). Hiermee bestaat het risico dat woningen die met publiek geld mogelijk zijn gemaakt, al snel weer in het duurdere segment verdwijnen. Stichting OpMaat ziet hiervoor twee robuuste oplossingsrichtingen:
a. Slim en toekomstbestendig bouwen
Kleiner en compacter bouwen blijft een belangrijke basis. Maar alleen kleiner en goedkoper bouwen houdt de woning niet blijvend betaalbaar.
b. Betaalbaarheidsinstrumenten mét terugkoopoptie
Regelingen als KoopStart laten zien dat het wél mogelijk is om betaalbaarheid mogelijk te maken én voor langere tijd te borgen. Door er een terugkoopoptie aan toe te voegen, blijft de woning in de betaalbare voorraad en kan de gemeente, corporatie of ontwikkelaar opnieuw reguleren en blijft de marktprijsontwikkeling binnen de perken.
Gemeenten kunnen dit versterken door:
• Financiële garanties, waardoor ontwikkelaars hun terugkooprisico kunnen beheersen;
• Incentives voor terugkoop, zoals korting op de grondprijs of aanvullende subsidie;
• Inzet van regionale fondsen, zodat verkoopwinst deels terugvloeit naar nieuwe betaalbare projecten.
Zo ontstaat een circulaire financieringsstroom: middelen die vrijkomen bij verkoop, worden opnieuw ingezet voor toekomstige betaalbare woningen.
3. Samenwerken voor versnelling
Voor versnelling is samenwerking op een nieuwe, grotere schaal nodig:
• Het Rijk en de provincies: bieden financiering, standaardisatie en juridische kaders.
• Gemeenten: bewaken de regionale afspraken en zorgen voor realistische, uitvoerbare eisen.
• Ontwikkelaars en woningcorporaties: realiseren de woningen en passen terugkoopinstrumenten toe.
• Expertisecentra als Stichting OpMaat: leveren kennis, ondersteuning en de bewezen betaalbaarheidsinstrumenten.
Onze oproep
De uitdagingen rond betaalbare koop zijn niet alleen technisch of financieel – het is vooral een kwestie van regie, samenwerking en kennis. Stichting OpMaat roept overheden en marktpartijen op om de stap te zetten van lokaal optimaliseren naar regionaal organiseren, en gezamenlijk te kiezen voor instrumenten die betaalbaarheid mogelijk maken en borgen.
Wij staan klaar als expertisecentrum voor betaalbare koop, om het Rijk, regio’s, gemeenten, corporaties en ontwikkelaars te helpen betaalbare koop duurzaam en realistisch vorm te geven.